Autyzm, a właściwie spektrum autyzmu, to odmienny sposób rozwoju i funkcjonowania układu nerwowego. Objawy autyzmu u dzieci mogą być widoczne już we wczesnym dzieciństwie, ale czasami stają się bardziej zauważalne dopiero wtedy, gdy dziecko zaczyna funkcjonować w grupie rówieśniczej, na przykład w żłobku, przedszkolu lub szkole. Warto pamiętać, że każde dziecko w spektrum autyzmu jest inne, dlatego objawy mogą mieć różne nasilenie i różną formę.
Niektóre dzieci w spektrum mówią niewiele lub rozwijają mowę później, inne posługują się językiem bardzo sprawnie, ale mają trudność z rozmową, rozumieniem emocji lub zasad społecznych. U części dzieci najbardziej widoczne są trudności sensoryczne, potrzeba stałości i powtarzalne zachowania. U innych rodzice zauważają przede wszystkim wycofanie, brak reakcji na imię, nietypową zabawę albo trudność w kontakcie z rówieśnikami.
Trudności w komunikacji
Jednym z częstych objawów autyzmu u dzieci są trudności w komunikacji. Dziecko może później zaczynać mówić, używać niewielu słów, nie łączyć ich w zdania albo komunikować potrzeby głównie przez płacz, prowadzenie dorosłego za rękę lub wskazywanie przedmiotów w nietypowy sposób. Czasami dziecko nie wskazuje palcem, nie pokazuje dorosłemu tego, co je zainteresowało, i rzadko dzieli się uwagą z inną osobą.
U niektórych dzieci pojawia się echolalia, czyli powtarzanie zasłyszanych słów, zdań lub fragmentów bajek. Dziecko może używać gotowych zwrotów, ale mieć trudność z samodzielnym budowaniem wypowiedzi adekwatnej do sytuacji. Inne dzieci mówią dużo, jednak rozmowa bywa jednostronna, skupiona głównie na ulubionym temacie, bez zauważania reakcji rozmówcy.
Warto zwrócić uwagę także na komunikację niewerbalną. Dziecko w spektrum może rzadziej używać gestów, mimiki, kontaktu wzrokowego lub tonu głosu do przekazywania emocji i intencji. Nie oznacza to braku potrzeby kontaktu, ale może wskazywać, że dziecko komunikuje się w inny sposób i potrzebuje wsparcia w rozwijaniu tych umiejętności.
Trudności w relacjach społecznych
Objawy autyzmu często dotyczą sposobu budowania relacji. Dziecko może sprawiać wrażenie, jakby wolało bawić się samo, nie szukało kontaktu z innymi dziećmi albo nie wiedziało, jak dołączyć do wspólnej zabawy. Może mieć trudność z rozumieniem zasad społecznych, czekaniem na swoją kolej, reagowaniem na emocje innych osób lub dostosowaniem zachowania do sytuacji.
Niektóre dzieci w spektrum bardzo chcą kontaktu z rówieśnikami, ale podejmują go w nietypowy sposób, na przykład podchodzą zbyt blisko, narzucają własny temat, nie zauważają, że druga osoba chce zakończyć zabawę, albo reagują silnym napięciem, gdy zabawa nie przebiega według ich planu. Inne dzieci wycofują się, obserwują z boku lub wybierają kontakt z dorosłymi, ponieważ jest dla nich bardziej przewidywalny.
Trudności społeczne mogą być szczególnie widoczne w przedszkolu i szkole, gdzie dziecko musi odnaleźć się w grupie, reagować na wiele bodźców, rozumieć polecenia kierowane do wszystkich i dostosowywać się do zmieniających się sytuacji. To właśnie wtedy rodzice często słyszą, że dziecko „bawi się obok”, „nie reaguje na grupę” albo „ma trudność z przestrzeganiem zasad zabawy”.
Powtarzalne zachowania i potrzeba stałości
Dzieci w spektrum autyzmu często potrzebują przewidywalności i stałych schematów. Mogą źle reagować na zmianę planów, nowe miejsce, inną trasę do przedszkola, zmianę kolejności czynności lub niespodziewane wydarzenia. Dla dorosłego taka zmiana może wydawać się niewielka, ale dla dziecka może oznaczać duży stres i poczucie utraty bezpieczeństwa.
Uwagę mogą zwrócić również powtarzalne zachowania, takie jak układanie zabawek w rzędy, kręcenie przedmiotami, wielokrotne wykonywanie tych samych czynności, machanie rękami, podskakiwanie, chodzenie według określonego schematu albo silne przywiązanie do jednego przedmiotu. Dziecko może też mieć bardzo intensywne zainteresowania, którym poświęca dużo czasu i o których chce często mówić.
Nie zawsze takie zachowania są problemem same w sobie. Czasami pomagają dziecku regulować napięcie lub odzyskiwać spokój. Ważne jest jednak, aby obserwować, czy nie utrudniają codziennego funkcjonowania, kontaktu z innymi i elastycznego reagowania na sytuacje.
Reakcje sensoryczne
Wiele dzieci w spektrum autyzmu inaczej odbiera bodźce sensoryczne. Może pojawiać się nadwrażliwość na hałas, światło, zapachy, dotyk, faktury ubrań, temperaturę albo konsystencję jedzenia. Dziecko może zasłaniać uszy, unikać zatłoczonych miejsc, nie tolerować metek, odmawiać jedzenia określonych produktów albo silnie reagować na dźwięki, które innym osobom nie przeszkadzają.
Zdarza się również poszukiwanie bodźców. Dziecko może lubić mocny docisk, kręcenie się, skakanie, bieganie, oglądanie poruszających się przedmiotów albo dotykanie różnych powierzchni. Reakcje sensoryczne mogą wpływać na zachowanie, emocje, sen, jedzenie, ubieranie się i funkcjonowanie w grupie. Dlatego warto patrzeć na trudne zachowanie nie tylko jako na „nieposłuszeństwo”, ale również jako możliwy sygnał przeciążenia.
Kiedy warto zgłosić się do specjalisty?
Do specjalisty warto zgłosić się zawsze wtedy, gdy rozwój lub zachowanie dziecka budzi niepokój rodziców. Szczególną uwagę powinny zwrócić takie sygnały, jak brak reakcji na imię, brak wskazywania palcem, ograniczony kontakt wzrokowy, brak wspólnego pola uwagi, opóźniony rozwój mowy, utrata wcześniej nabytych umiejętności, nietypowa zabawa, silna potrzeba stałości, trudności w relacjach z rówieśnikami oraz nasilone reakcje sensoryczne.
Wczesna konsultacja nie oznacza stawiania dziecku etykiety. Jest sposobem na lepsze zrozumienie jego potrzeb i sprawdzenie, czy rozwój przebiega prawidłowo. Jeśli objawy autyzmu u dziecka budzą Państwa niepokój, warto skorzystać z profesjonalnego wsparcia. Diagnoza autyzmu u dziecka w Katowicach w Poradni FOCUS może pomóc ocenić funkcjonowanie dziecka, rozpoznać jego mocne strony i trudności oraz dobrać odpowiednie formy wsparcia psychologicznego, logopedycznego, pedagogicznego i terapeutycznego.
Artykuł sponsorowany
